
مسجد خانه خداست، همین عبارت کافی است، برای آن که عزم همگان جزم شود برای احیای نقش واقعی مساجد در عرصه های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی جامعه. اهمیت جایگاه مساجد و نقش محوری این اماکن مقدس در تعاملات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در جامعه اسلامی بر کسی پوشیده نیست، همان گونه که از صدر اسلام، مساجد پایگاه اصلی حضور مسلمانان در تمامی زمینه های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بوده است.
مروری بر بیانات رهبر معظم انقلاب درباره نقش و جایگاه مساجد، اهمیت این موضوع را بیشتر روشن می کند. معظم له در دیدار جمعی از روحانیون می فرمایند: «در همه مراحلِ این تاریخ پُرافتخار، مساجد همیشه پایگاه دینداری و حرکت مردم در جهت دین بوده است. شما خودتان یادتان است که انقلاب از مساجد شروع شد؛ امروز هم هنگامی که حرکت و بسیج مردم مطرح می شود - چه سیاسی و چه نظامی - باز مساجد کانونند؛ این برکت مساجد است...» از این رو نقش محوری مساجد در تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جوامع اسلامی بر فردی پوشیده نیست و بارها درباره آن صحبت شده است. اما آنچه به این شناخت از جایگاه مساجد کمک می کند طرح و برنامه ریزی دقیق و کارآمد برای احیا و اجرای این رسالت هاست که در رهنمودهای رهبر انقلاب در همان دیدار به آن اشاره شده است: «...مساجد که فقط در و دیوار نیست. این سؤال واجبی است که ما باید از خودمان بکنیم، و اگر نکنیم، دیگران از ما سؤال می کنند که شما برای تحول بخشیدن و پیشرفت دادن به مساجد چه کارهایی می خواهید بکنید و چه برنامههایی در پیش دارید؟...» (منبع: khamenei.ir- اسفند ماه 1370)
ابتدای خردادماه امسال بود که خبر اجرای طرح فعالیت شبانه روزی شدن تعدادی از مساجد شهر مشهد باعث دلگرمی زائران و مجاوران مشهدی شد. این اقدام نشان دهنده گامی مثبت در جهت احیای نقش مساجد به عنوان پایگاهی امن برای مردم و همچنین تقویت روحیه میزبانی از زائران امام رضا(ع) است. به گفته عضو کمیسیون فرهنگی شورای شهر مشهد در مراسم آغاز فعالیت مسجد شبانهروزی امام حسن عسکری(ع) قرار بود 8 مسجد در مبادی ورودی شهر و همچنین مسیرهای منتهی به حرم مطهر و پایانه های مسافرتی، ریلی، هوایی و جاده ای پذیرای زائران حرم مطهر رضوی باشند. با این حال در پی به تفاهم نرسیدن هیئت امنای برخی از مساجد با شرایط عقد قرار داد، تغییراتی در جانمایی های مساجد شبانه روزی ایجاد شد تا اینکه در اواخر تیرماه گذشته 6 مسجد به صورت رسمی با نصب بنرهای تبلیغاتی در شهر، از سوی معاونت امور فرهنگی و گردشگری مشهد به عموم مردم معرفی شد. فرا رسیدن «روز جهانی مساجد» فرصت مناسبی شد تا در چند بازه زمانی متفاوت، یعنی ساعات بعد از ظهر و همچنین بعد از نماز مغرب و عشاء و ساعاتی از بامداد به این مساجد شبانه روزی سری بزنیم و وضعیت ارائه خدمات را در آن ها بررسی کنیم.
مسجد امام محمد تقی(ع)؛ شهید قرنی / حضور مردم در شبستان مسجد
مسیرمان را از خیابان شهید قرنی آغاز می کنیم. اولین مسجدی که در مسیر است مسجد امام محمد تقی (ع) نبش شهید قرنی 16 است. عقربه ها ساعت 15:50 را نشان می دهد؛ در مسجد باز است، وارد مسجد می شویم. در ابتدای ورودی شبستان مسجد، کتابچه های راهنمای زائر در قفسه ای با در شیشه ای چیده شده است. در نوبت دیگر حدود ساعت 24 دوباره به این مسجد می آییم، در باز است و مردم می توانند از شبستان مسجد امام محمدتقی(ع) استفاده کنند.
مسجد امام حسن عسکری(ع)؛ نرسیده به پل سلام / حضور بسیجیان در کنار خادم مسجد
ساعت 17:40 است، به سوی مسجد امام حسن عسکری(ع) که ابتدای خردادماه امسال خبر آغاز به کار شبانه روزی آن رسانه ای شد، می رویم. در مسجد باز است در ابتدای ورودی مسجد کتابچه های راهنمای زائر در قفسه ای چیده شده است. این مسجد در کنار پل سلام و حاشیه میدان احسان در ابتدای شهرک عسکریه قرار دارد و زائران که از مسیر اتوبان مشهد- نیشابور می آیند، می توانند دقایقی در این محل استراحت و نماز اقامه کنند و همچنین از خدماتی نظیر آب جوش و... بهره مند شوند.ساعت 23:20 شب برای بار دوم به این مسجد می رویم، باز هم در مسجد به روی مجاوران و زائران باز است. بسیجیان پایگاه بسیج مسجد جلسه ای دارند و فرصتی فراهم می شود تا با فرمانده پایگاه بسیج صحبت کنم. او می گوید: از ابتدای خردادماه که این مسجد به عنوان مکانی شبانه روزی برای خدمات دهی به زائران امام رضا(ع) اعلام شده است، بسیجیان پایگاه هم علاوه بر برنامه های گشت شبانه خود، برای کمک به خادم و خدمات دهی به زائران حضور دارند و خدمت رسانی می کنند.
مسجد الرضا(ع)؛ شهرک شهید باهنر/ تعطیلی مسجدی که قرار بود شبانه روزی باشد
ساعت 00:16 با مداد است، به سوی مسجد الرضا(ع) یکی دیگر از مساجد شبانه روزی که چندی پیش بنر های اطلاع رسانی آدرس آن نیز نصب شده بود، می رویم و با در های بسته این مسجد رو به رو می شویم. در حاشیه خیابان خودروهای سنگین بین جاده ای را می بینم که پارک شده اند و رانندگان در کابین ها خوابیده اند. به نظر می رسد اگر در مسجد باز می بود افرادی بودند که از فضای مسجد برای نماز و از سرویس های بهداشتی آن استفاده کنند.
مسجد هفتاد و دو تن؛ میدان امام حسین(ع) / خدمت رسانی به زائران و مجاوران
ساعت 23:52 است. به مسجد هفتاد و دو تن در حاشیه میدان امام حسین(ع) می رویم، با در های باز مسجد رو به رو می شویم، شبستان مسجد پذیرای زائران و مجاوران است. افرادی را می بینم که در این ساعت از شب برای اقامه نماز و استراحت به این مکان مقدس آمده اند.
«حسین ذاکری» عضو هیئت امنای مسجد که به همراه محمدحسین صالحی یکی از جوانان این محله در مسجد حضور دارد، می گوید: به عشق خدمت به زائران و مجاوران علی بن موسی الرضا(ع) شبانه روزی در مسجد خدمت می کنم.
محمدحسین نیز که دانشجوی رشته هوافضاست، هدف از حضورش در این ساعت از شب را خدمت رسانی به زائران حرم مطهر رضوی می داند و می گوید: در این مکان مقدس خدماتی نظیر آب جوش و اسکان برای استراحت به زائران حرم مطهر رضوی داده می شود.
مسجد حضرت عباس(ع)؛بولوار جمهوری اسلامی / گسترش فرهنگ میزبانی
ساعت 00:54 است، به مسجد حضرت عباس(ع) یکی دیگر از مساجد طرح مساجد شبانه روزی مشهد می رویم. در های این مسجد باز و امکانات بهداشتی نیز در دسترس مردم است، وارد شبستان می شوم. طلبه جوانی را به همراه تعدادی از جوانان و نوجوانان این محل می بینم. خودش را «سجاد صالحی» یکی از اعضای هیئت امنای این مسجد معرفی می کند و می گوید: طرح شبانه روزی کردن مساجد نزدیک حرم مطهر اقدام مثبتی برای گسترش فرهنگ میزبانی است مانند آنچه ما در اربعین حسینی(ع) در شهرهای مذهبی عراق مشاهده می کنیم.
مسجد حضرت ابوالفضل(ع)؛ خیابان ملک الشعرای بهار / درهای بسته
ساعت یک بامداد است، به مسجد حضرت ابوالفضل(ع) در خیابان ملک الشعرای بهار 20 که ورودی آن «عبور ممنوع» است! می رویم، درهای این مسجد در نبش هویزه 4 بسته است. با این که برق اتاق های بالای مسجد روشن است و چند مرتبه زنگ مسجد را می زنم، اما کسی در را باز نمی کند.
نقاط ضعف و قوت بررسی می شود
بعد از این که به مساجد معرفی شده در طرح شبانه روزی شدن 6 مسجد در مشهد سری زدیم، به سراغ مدیر امور فرهنگی و گردشگری شهرداری مشهد می رویم که اجرای این طرح را عهده دار شده است.
«علی قناویزچی» در گفت و گو با خراسان رضوی می گوید: گروه ارزیابی در دفتر مطالعات فرهنگی شهرداری وظیفه دارد، نقاط قوت و ضعف این طرح و مساجد مشارکت کننده در آن را بررسی و ارزیابی کند و تا پایان شهریور ماه ماحصل ارزیابی خود را به شورای شهر مشهد تحویل دهد.
وی اجرای طرح مساجد شبانه روزی را تجربه ای جدید می داند و می گوید: طرح شبانه روزی مساجد هنوز طرحی خام و تجربه ای نو است و در این ارزیابی قصد داریم با در نظر گفتن دیدگاه های زائران، مجاوران و اعضای هیئت امنای مساجد، برخی از کاستی ها و کمبودها را شناسایی کنیم تا متناسب با عملکرد و نوع کاربری محل هر مسجد مدل جدیدی از خدمات رفاهی و فرهنگی معرفی شود.
تفاهم نامه مرکز رسیدگی به امور مساجد و شهرداری مشهد
همچنین حجت الاسلام «وفایی» رئیس مرکز رسیدگی به امور مساجد استان نیز بر ضرورت اجرای طرح شبانه روزی شدن تعدادی از مساجد در مشهد تاکید می کند و می گوید: تفاهم نامه همکاری بین ما و شهرداری مشهد بسته شده است که بر اساس آن تعدادی از مساجد در شهر مشهد که در معابر و خیابان های اصلی شهر قرار دارند با هدف خدمت دهی به زائران امام رضا(ع) و ترویج فرهنگ میزبانی، شبانه روزی امکانات رفاهی و فرهنگی در اختیار مردم قرار دهند.