printlogo


یادداشت
مصرف صحیح آب  نیازمند تغییر نگرش عمومی
مهدی جمشیدی  مدیرعامل جمعیت مردم‌نهاد ناجیان آب

ایران به عنوان یکی از کشورهای خشک در منطقه،
چالش های فراوانی در حوزه آب دارد. در این میان، استان خراسان رضوی نیز یکی از خشک ترین استان های کشور است که نیازهای آبی فراوانی دارد و به دلیل مصرف بی رویه، بیلان آب در این استان به شدت منفی است. علت اصلی بحران آب در استان خراسان، اضافه برداشت هاست، اگر چه خشکسالی  ها نیز در این زمینه نقش دارند. به طوری که کمبود آب به دلیل  برداشت ۱۳۰ درصد آب تجدید شونده و به عبارتی ۳  برابر حد مجاز در استان خراسان بسیار وخیم است. شاهد این مدعا آن است که به طور متوسط سالانه یک متر افت سطح آب موجب تخریب لایه های آبدار سفره های آب زیر زمینی می شود که متاسفانه عامل فرونشست زمین است. به عبارت واضح تر در استان سالانه حدود ۳۰ سانتی متر که ۷۵ برابر حد بحران اروپاست، فرونشست را شاهد هستیم و شکاف های زمین آشکارند. شکاف دشت نیشابور به طول بیش از 20 کیلومتر  به ریل راه آهن مشهد- تهران رسیده است .به طور کلی افت آب های زیرزمینی باعث نشست زمین و در نتیجه تهدیدی جدی برای پروژه های عمرانی، قطع خطوط و شریان های برق،آب،گاز،ریل راه آهن و جاده ها و  مانعی بزرگ برای توسعه پایدار استان است. در واقع پایین رفتن سطح ایستایی آب های زیرزمینی و خشک شدن چاه ها و قنات ها فعالیت های اقتصاد کشاورزی را تهدید می کند و باعث  به خطر افتادن امنیت و مهاجرت روستاییان و ساکنان شهرهای کوچک به کلان شهر مشهد شده است. شهری که خود به لحاظ تامین نیازهای آبی مشکلات زیادی دارد. این موضوع مهم زمانی ملموس تر خواهد بود که توجه شود شهر مشهد از شهرهای پر جاذبه و در ایام خاصی مثل نوروز وایام مذهبی دارای پیک جمعیتی است که فاصله زیادی با جمعیت عادی این شهر دارد. پس این فرصت و جاذبه زائر و گردشگر را برای این شهر باید قدر بدانیم و شرایطی پایدار برای راحتی و آرامش این جمعیت فراهم آوریم. حفاظت و مدیریت درست دشت مشهد به عنوان  منبع پایدار تامین آب این شهر بسیار حیاتی است و می طلبد که بار بیشتر بر این منبع نگذاریم و شرایط را برای آینده حادتر نکنیم.در همین زمینه، برای کاهش سرانه مصرف و تعادل بخشی آب در دشت مشهد توصیه می شود راهکارهایی همچون تعویض شیر آلات و لوازم کاهنده مصرف، خرید چاه های کم بازده کشاورزی، تصفیه فاضلاب و بازچرخانی پساب تصفیه شده بیش از پیش جدی گرفته شود. به طور مثال اگر فاضلاب شهر را تصفیه کنیم حداقل ۷۰ درصد آن قابل برگشت است. از ۲۲۵میلیون متر مکعب آب شرب شهر مشهد حدود ۱۵۷ میلیون متر مکعب پساب تصفیه شده حاصل می شود. شبکه فاضلاب و تصفیه خانه های موجود در شهر مشهد هم اکنون حداقل ۱۰۰ میلیون متر مکعب پساب تصفیه شده تحویل می دهد که با تکمیل بخش گسترش تصفیه خانه پرکندآباد این میزان بیشتر خواهد شد و اگر در ساختمان های بزرگ، مراکز جمعیتی و صنایع  باز چرخانی اجرا و آب از یک کالای یک بار مصرف به چندبار مصرف تبدیل شود میلیون ها متر مکعب آب خواهیم داشت.با توجه به تفاسیر فوق، آب کالای گران بهایی محسوب می شود که مصرف صحیح آن ضرورتی اجتناب ناپذیر است. منابع آب سطحی و غیرسطحی اگر به طور صحیح مدیریت نشوند، بحران های آبی را به وجود می آورند که از تبعات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی برخوردارند. به طوری که تداوم این روند خشکیده شدن دشت ها و گسترش بیابان ها، افزایش روستاهای خالی از سکنه، افزایش حاشیه نشینی در شهرهای بزرگ، افزایش انواع ناهنجاری های اجتماعی، کاهش محصولات کشاورزی و... را به دنبال خواهد داشت. دیدن درختان تنومند خشکیده ، قنات های تخریب شده و روستاهای اجدادی خالی شده از سکنه غم بر دل و اشک بر چشم می نشاند.در پایان باید یادآور شد، وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نیرو به عنوان دستگاه های حاکمیتی تاثیرگذار مهم ترین نقش را در مدیریت منابع آب کشور دارند. بنابراین انتظار می رود این دو وزارتخانه با استفاده از ظرفیت های قانونی موجود به مدیریت بهینه منابع آب در کشور در دو بُعد عرضه و تقاضا اهتمام کافی داشته باشند. با توجه به ظرفیت های قانونی موجود در کشور مهم ترین راهکارها در خصوص جلوگیری از تشدید  بحران آب در دو بخش عرضه و تقاضای آب ارائه شود. همچنین باید با کمک مردم وعزم جدی تعادل و پایداری را به سفره های آب زیرزمینی بازگردانیم. در غیر این صورت سرنوشت خوبی در انتظارمان نخواهد بود. برای حصول این نتیجه نقش مردم اساسی است. داشتن دغدغه ذهنی برای آب، تعامل صمیمانه وصادقانه با کشاورزان، سپردن مدیریت دشت ها به آب بران هر دشت ومدیریت حوضه های آبریز با مشارکت همه کنشگران می تواند پایداری وتعادل را به سفره ها برگرداند. بدین منظور باید تلاش شود نگرش عمومی به آب تغییر کند و به عنوان کالای اقتصادی در معادلات توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به آن توجه شود. حل بحران آب در گرو مشارکت آگاهانه، عالمانه و گسترده مردم است. بنابراین باید آحاد مردم با تمامی  نیروها و امکانات و استعدادها برای مقابله با این مشکل بسیج شوند.