قالی بافی هنری ماندگار  و فاخر است که متاسفانه در پیچ و خم روزگار ،نفس هایش به شماره افتاده است. مصنوع دست بافی که حاصل هنر و فرهنگ و تاریخ جامعه ایرانی است  که با کم لطفی هایی که شده، کم کم  از ایوان خانه ها به لابه لای کتاب های تاریخ نقل مکان می کند! روزگاری نه چندان دور، قالی بافی و صنعت فرش ایران مایه مباهات مملکت و رونق اقتصاد خانواده ها بود . اما در دهه 80 و 70 ، نوای استادکاران و طراحان و نقشه خوانان کم کم آهنگ غمگین یافت و گل بوته های مینیاتوری و نقش بندی های حیرت آور که حاصل هنر دست دختران و پسران روستایی بود سر به خزان سپرد . کارگاه های قالی بافی که نجات بخش اقتصاد روستاییان بود به تدریج از رونق افتاد و بعضا  تبدیل به متروکه شد  و سرانگشت هنرمند جوانان و نوجوانان روستایی که از  تارهای نخ ،تابلوهایی زیبا می آفرید، از حرکت بازایستاد . بسیاری از آن هنرمندان پرکار که از ترس گرسنگی و درماندگی راه مهاجرت به شهرها را پیش گرفتند ، امروز حاشیه نشین شهرها شده و  سرگرم ورق زدن آلبوم خاطرات شان شده اند. هنر- صنعتی که اگر  همگام با توجه مالی به روز می شد در تحولات اقتصادی و فرهنگی در جهان ایفای نقش می کرد...

پای درد دل قالی بافان 

بسیاری از قالی بافان و کارآفرینان تولید فرش در بردسکن از پایین بودن دستمزد و فروش دسترنج شان در حوزه تولید فرش و  همچنین گرانی مواد اولیه گلایه دارند. خانم "اسماعیلی" یکی از بافندگانی که جوانی خود را صرف قالی بافی کرده به خبرنگار ما می گوید: به علت مشکلات معیشتی و اقتصادی مجبورم برای امرار معاش خانواده ام  تلاش کنم و متاسفانه مسئولان نیز  حمایتی از قشر بافنده ندارند و  در این شرایط دستمزد روزانه من حتی به 10 هزار تومان نمی رسد. خانم "مغنی" یکی دیگر از بافندگان نیز می گوید: 15 سال است در کارگاه تولید فرش فعالیت می کنم و باوجود این که قالی بافی جزو مشاغل سخت است؛ اما متولیان حمایت چندانی از قالی بافان ندارند. وی اظهار کرد: به دلیل پایین بودن دستمزدم مجبور شدم بیمه تامین اجتماعی خود را قطع کنم؛ چرا که آن قدر درآمدم پایین است که کفاف پرداخت حق بیمه را ندارم. وی گفت: از صبح تا ظهر کنار تخت دار قالی هستم و دست ، پا، چشم ، سر و گردنم به درد می آید و هنگام بافت نیز به دلیل موادی که در نخ هاست،مجبورم "ماسک" بزنم. وی خطاب به مسئولان می گوید: اگر می خواهید در روستاها اشتغال و تولید ایجاد شود، باید به هنر قالی بافی بیشتر توجه کنید ؛چرا که قالی بافی اولین هنر مردم این دیار بوده است که حالا به دلیل این که حمایتی از آن نمی شود؛ اکثر فعالان، دارهای قالی خود را جمع کرده اند و در انبار گذاشته اند و کسانی که هنوز چراغ این هنر را در منطقه روشن نگه می دارند؛ اول به دلیل علاقه مندی و عشق و دوم به دلیل تامین درآمد خانواده خود مشغول کارند. خانم "فاتحی" از دیگر بافندگان شهرستان از پایین بودن دستمزد بافندگی گلایه کرده و خاطرنشان می کند: با این گرانی  پیش رونده، آیا می توان با دستمزد 10 تا 13 هزار تومان خرج زندگی را تامین کرد؟ وی اظهار کرد: من به قالی بافی علاقه دارم و چون با دست و پنجه خودم "روزی حلال"کسب می کنم؛ راضی هستم و خداوند نیز برکتش را می دهد؛ اما از آن سو نیز مسئولان باید برای رونق هنر قالی بافی در شهرستان بردسکن فکری اساسی کنند. وی بیان می کند: با این گرانی ها و این دستمزد های پایین، به هیچ عنوان نمی توان درآمدی قابل توجه کسب کرد و دستمزد روزانه  ما فقط کفاف خرج روزانه خانواده را می دهد و پولی برای پس انداز باقی نمی ماند.

گلایه های یک کارآفرین

"محسن رفعتی" یکی از کارآفرینان شهرستان بردسکن در حوزه تولید فرش  نیز می گوید: 15 سال است در حوزه تولید فرش در این شهرستان فعالیت می کنم و به دلیل حمایت نکردن مسئولان، مجبور شدم کارگاه تولید خود را که 20 دار قالی با  اشتغال 100 نفر داشتم 2 سالی تعطیل کنم و هم اکنون نیز  فقط با دو دار قالی و اشتغال 15 نفر مجدد کارگاه را راه اندازی کرده ام. وی بیان کرد: با سرمایه شخصی خود ،حداقل 250 میلیون تومان برای فعالیت این کارگاه هزینه کردم ولی هم اکنون به دلیل کمبود نقدینگی و گرانی مواد اولیه و قیمت پایین فروش ، مجبور هستم  همین اشتغال اندک را  هم کم کنم  که این امر به کاهش تولید می انجامد. وی  می گوید: تاکنون بیش از 500 تخته فرش در ابعاد مختلف تولید کرده ام و هر سال بین 15 تا 20 تخته قالی به متراژ 400 متر مربع در کارگاهم تولید می کنم و به دلیل این که راهی به  بازار خارجی ندارم ؛تولیدات در داخل کشور را با قیمت پایین به فروش می رسانم که در آمد حاصل از آن فقط صرف پرداخت هزینه ها می شود. وی می گوید: سال 88 به عنوان "کارآفرین نمونه خراسان رضوی" در این حوزه شناخته شدم و دو سالی است که مسئولان  وعده تسهیلاتی با مبلغ 100 میلیون تومان را به صورت قرض الحسنه داده اند که  دریغ از پرداخت یک ریال آن. به ناچار  مجبور شدم وام هایی با بهره 18 تا 20 درصد را برای کمبود نقدینگی خود از بانک ها بگیرم. این کارآفرین  بردسکنی می افزاید: درصورت حمایت متولیان این آمادگی را دارم با توجه به نام گذاری امسال و توجه به "تولید و اشتغال" 20 دار قالی را که در انبار دارم مجدد احیا و زمینه اشتغال 100 نفر را در این منطقه فراهم کنم.

فرش،عامل اشتغال مولد

رئیس اداره صنعت، معدن و تجارت بردسکن نیز به خبرنگار ما  می گوید: فرش دست باف دارای ویژگی ارزشمند در اقتصاد و عامل ایجاد اشتغال مولد ،ارزش افزوده و ارزآوری است ، به طوری که در مناطق روستایی و عشایری شهرستان بردسکن نیز عامل تعیین کننده بخش مهمی از بار تامین معیشتی خانوارها محسوب می شود. مهندس "شهرام طلوع فکور" می افزاید: با توجه به قابلیت و امکانات بالقوه قالی بافی،نظیر قابلیت ایجاد رشد و توسعه در تمامی مناطق ،ناچیز بودن نسبت سرمایه گذاری به محصول ،سهولت آموزش و یادگیری و ارزش افزوده بسیار بالای فرش بافی و حضور بانوان به ویژه خانواده ها در تولید آن، محل زندگی به عنوان محل کار،عامل مهم و تعیین کننده ای  در اشتغال جانبی روستاییان و عشایر شهرستان محسوب می‌شود. وی  می افزاید: شهرستان بردسکن با بهره گیری از هنر سرپنجه بیش از چهار هزار بافنده ،یکی از مراکز عمده تولید فرش دست باف استان به شمار می آید و  البته تنها تاکنون فقط 400 نفر از قالی بافان شهرستان تحت پوشش بیمه ای قرار گرفته اند. وی  می گوید: در این شهرستان، سالانه حدود 15 هزار متر مربع انواع فرش با طرح های "نائین" و "تبریز "و همچنین درمناطق عشایری با طرح های محلی و سنتی تولید می شود. طلوع فکور خاطرنشان می کند: سال 85 و 86 نزدیک به 15 نفر از مدیران مجتمع های متمرکز و غیرمتمرکز و حدود 750 نفر از قالی بافان خانگی از محل تسهیلات اعطایی به بنگاه های اقتصادی زود بازده در مجموع مبلغ یک میلیارد و 500 میلیون تومان، وام بانکی دریافت کرده اند.وی بیان می‌کند: از بدو تاسیس اتحادیه فرش دست باف در سال 84 با همکاری سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی ،اداره صنعت، معدن و تجارت و اتحادیه و شرکت تعاونی روستایی فرش دست باف شهرستان بیش از 14 دوره کلاس های آموزشی «به بافندگی» برگزار شده است که در این دوره ها ضمن ارتقای سطح کیفی تولیدات،قالی بافان با موضوعاتی نظیر تهیه مواد اولیه مرغوب ،طرح و نقشه مناسب بازارهای هدف ،بیمه تامین اجتماعی و دیگر موارد مرتبط نیز آشنا شده اند و در این زمینه تولیدکنندگان نمونه شهرستان به استان معرفی شدند و درجشنواره استانی مورد تقدیر قرار گرفته اند. وی مهم ترین صنایع جانبی فرش دست باف در شهرستان بردسکن را وجود دو مجتمع تولیدی فرش دست باف ، کارگاه رنگرزی ، سه کارگاه قالی شویی و 15 مرکز دارای پروانه غیر متمرکز تولید فرش دست باف که البته در کنار این واحدها برخی تجار و دست اندرکاران فرش  نیز با فراهم کردن مواد اولیه برای بافندگان به صورت غیر رسمی فعالیت می کنند، بیان  می کند. رئیس اداره صنعت، معدن و تجارت بردسکن  در ادامه می گوید: با توجه به اهمیت فرش دست باف طی امسال کلاس های آموزشی به همت سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی و اتحادیه مربوط در شهرستان بردسکن نیز برگزار شده است. وی اظهار  می کند: برای رفع موانع تولید در حوزه فرش، گام های خوبی توسط فرماندار شهرستان ، نماینده مردم در مجلس و دستگاه های متولی با حضور  در واحدهای تولیدی برداشته شده و طی امسال برای ارائه تسهیلات مشاغل خانگی (پشتیبان و مستقل) ،برای قالی بافی و تابلو فرش برای پشتیبان شش گروه و برای مستقل 34 نفر معرفی شدند که حدود نیمی از رشته های شغلی معرفی شده را در بر می گیرد. وی بیان  می کند: در بردسکن واحدهای تولیدی توانمند از جمله فرش "عرسین" فعال اند که دارای گالری در خارج از کشور هستندو تولیدات فرش شهرستان بردسکن را  نیز  صادر می کنند.