سال هاست مدیران شهری مدعی اند طرح جامع مشهد به عنوان سند بالا دستی توسعه شهری قدیمی شده است و باید طرح جدید جایگزین طرح قبلی شود. البته طی سال های گذشته مسائلی مانند محدوده و حریم شهر مشهد نیز خود عاملی شد تا مراحل تصویب این طرح با کندی و معطلی مواجه شود. با تغییر و تحولاتی که در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به وجود آمد، این طرح در دستور کار قرار گرفت و پس از چندین جلسه بررسی به تصویب رسید و البته مقرر شد اصلاحاتی نیز در طرح انجام و با مستندات به شورای عالی ارائه شود. حدود 18 ماه قبل طرح جامع مشهد در شورای عالی به تصویب رسید و قرار بود بخش هایی از طرح طی مدت یک تا سه ماه اصلاح و ارائه شود که هنوز محقق نشده است. هر چند منابع مطلع اعلام کرده اند که طی روزهای گذشته سرانجام طرح جامع تکمیل و به شورای عالی شهرسازی و معماری ارسال شده است. با این حال دلایل تاخیر را از راه و شهرسازی جویا شدیم که  بزرگمهرمدیرشهرسازی  و معماری اداره کل راه و شهرسازی استان، این پاسخ رابرای ما ارسال کرده است:

واگذاری تهیه طرح به نهاد مطالعات در سال 85 

در ادامه قرارداد طرح ناحیه ای به عنوان مرحله اول و مجموعه شهری به عنوان مرحله دوم  تهیه طرح جامع مشهد با مهندسین مشاور عقد قرارداد گردید و همزمان با تشکیل نهاد مطالعات و برنامه ریزی توسعه و عمران شهر مشهد، در سال۸۵پیگیری تهیه طرح جامع طی توافق نامه ای به نهاد مذکور تفویض شد. نهاد مطالعات، مجموعه ای است میان بخشی بین شهرداری مشهد و وزارت راه و شهرسازی که بر اساس توافق انجام گرفته در همان سال به منظور تهیه طرح های تفصیلی و جامع شهر مشهد تشکیل شد. زحمات بسیار زیادی برای تهیه و بررسی آن توسط نهاد و کارشناسان مراجع مختلف ذی مدخل از جمله راه و شهرسازی کشیده شد تا این که در سال ۸۸ و ۸۹ طرح مذکور طی مراحلی به تایید کارگروه شهرسازی و معماری به عنوان اولین مرجع تصویب طرح جامع شهرها رسید.

بلاتکلیفی از سال ۸۹ تا سال ۹۲

 از سال ۸۹ تا سال ۹۲ این طرح به دلیل تداخل حریم و محدوده مشهد با مرز شهرستان طرقبه و شاندیز بلاتکلیف ماند و به همین دلیل چندین بار از دستورکار شورای برنامه ریزی استان خارج شد . مستندسازی مدارک مرتبط با مراحل تهیه، بررسی و تحویل گیری طرح فوق که با صرف انرژی و وقت فراوان صورت گرفته بود هم در نهاد مطالعات انجام نشده بود، به عبارتی در سال ۹۳با طرحی مواجه بودیم که در قالب گزارش های تصویری ارائه شده و مورد بررسی قرارگرفته و اصلاحاتی در آن  انجام شده بود؛ ولیکن این اصلاحات مستندسازی نشده بود و عملاً مدارکی از مطالعات پایه اصلاح شده و فرایند اصلاحات به صورت مدون وجود نداشت. با شروع به کار ترکیب جدید شورای عالی شهرسازی و معماری و با همت و توجه استاندار محترم خراسان رضوی و معاون محترم شهرسازی و معماری وزارت راه وشهرسازی در دولت یازدهم، موضوع در شورای برنامه ریزی و توسعه استان با حضور تمامی مسئولان ذی ربط مطرح و تایید شد و فرصت دو ماهه برای ارسال مدارک طرح مذکور به تهران جهت طرح در شورای عالی شهرسازی و معماری تعیین گردید. از این تاریخ ما به عنوان دبیرخانه کارگروه و نماینده شورای عالی در استان برای جمع آوری مدارک مصوب طرح جامع شروع به اقدام نمودیم. نیروهای مشاور تهیه کننده دچار ریزش و تحلیل شده بودند.

تصویب بخش هایی از طرح 

لذا به ناچار جمع آوری مدارک توسط مشاور به اتفاق تیمی متشکل از نمایندگان نهاد مطالعات، شهرداری و اداره کل راه و شهرسازی شروع شد و سه سند ضوابط مقررات، کاربری و حریم و محدوده  ارسال شد. مسائل و مشکلات اصلی مبتلابه شهر و طرح جامع طی شش ماه متوالی در چندین جلسه کمیته فنی شورای عالی شهرسازی و معماری وشش جلسه شورای عالی با حضور نمایندگان شهرداری و شورای اسلامی شهر مورد بررسی قرارگرفت. شورای عالی قسمت هایی از طرح را تصویب نمود و بخش هایی را نیازمند اصلاح اعلام نمود و قسمت هایی را نیز مستلزم تکمیل دانست.

تجدید نظر در بافت اطراف حرم

با توجه به اهمیت بافت پیرامون حرم مطهر و عدم کفایت نتایج عنوان شده از سوی مشاور طرح جامع برای این محدوده؛ و نقدهای جدی که برای طرح تفصیلی موجود عنوان می شد، وزارت راه و شهرسازی نسبت به اخذ مشاور برای تهیه طرح تجدیدنظر در این محدوده اقدام نمود که این امر مورد حمایت مدیران شهری و اکثریت نخبگان عرصه شهرسازی و معماری و میراث فرهنگی و جامعه شناسان قرار گرفت.

عدم مستند سازی طرح از 85 تا 95  و کامل نبودن مدارک مشاور

به محض ابلاغ مصوبات شورای عالی در مورد طرح جامع، مکاتبات و اقدامات برای تحویل گیری مدارک توسط اداره کل راه و شهرسازی  آغاز شد ولی به دلایلی که شاید عمده ترین آنها عدم مستندسازی در طول مدت تهیه طرح از سال ۸۵تا۹۲ و ریزش شدید نیروی کارشناسی مشاور باشد، مدارک به موقع و کامل توسط مشاور ارائه نشد وآنچه ارائه شد نیز واجد اشکالات متعدد بود. نتیجه اقدامات مهندسین مشاور طرح جامع نشان دهنده این بود که امکان پاسخگویی به تعهداتش را ندارد.

  خاتمه پیمان مشاور

بعد از اخطارهای مکرر و پی گیری های متعدد و طولانی، ناگزیر به دلیل نارسایی ها در ارائه به موقع مدارک، همکاری با مشاور خاتمه یافت و مقرر شد برای خاتمه این جریان چندین ساله، اصلاحات آن بخش از مدارک که به تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری رسیده به استناد مصادیق مندرج در صورتجلسات و موارد اعلام شده، توسط تیمی متشکل از کارشناسان استانی انجام گردد. به این ترتیب از هفتم اسفند این تیم شروع به کار نمود.

همکاری کارشناسان و متخصصان کلیه ارگان ها اعم از استانداری، نهاد مطالعات، نمایندگان مهندسان مشاور تهیه کننده طرح های تفصیلی  بسیار ارزنده، موثر و قابل توجه بوده است.

تمام کسانی که در این عرصه کار کرده اند به خوبی می دانند که جمع آوری و اصلاح کاری که مستند سازی فرآیند تهیه آن به طور منظم صورت نگرفته، امری بسیار دشوار و زمان بر است ولیکن ماصرفا برای خروج از شرایطی که به طرح اعمال شده بود و علی رغم اطلاع از مشکلات آن، وارد این عرصه شدیم.

مدارک جهت ابلاغ  ارسال شده است

 در حال حاضر مدارک فوق با زحمات همکاران جمع آوری و برابر مصوبات اصلاح و جهت ابلاغ ارسال شده است.

نکته قابل توجه شبهاتی است که با وجود همه این زحمات متوجه شورای عالی گردیده است در حالی که اگر همت شورای عالی و مسئولان استانی نبود اساساً این طرح  از استان هم خارج نمی شد. به عبارتی حاصل تمام سهل انگاری های صورت گرفته در طول سال های اخیر، طی این دوسال و توسط شورای عالی شهرسازی و استانداری مرتفع گردید.

قابل ذکر است حساسیت های شورای عالی شهرسازی و معماری   استان بود که موجب حفظ باغات شهر شد و فرصت  تجدید نظر در بافت پیرامون حرم را فراهم آورد که قطعاً پیامدهای مثبت آن برای تمام شهروندان و زائران مشهدالرضا مشهود است و در آینده ملموس تر نیز خواهد شد.

اعتبار طرح جامع قبلی تا سال 95 

ضمنا طرح جامع قبلی مشهد تا سال۹۵دارای اعتبار است و اساساً طرح جامع مشهد برای کسب درآمد و تامین درآمد های شهرداری ودیگر دستگاه ها تهیه نمی شود بلکه هدف از تهیه طرح جامع بررسی و برنامه ریزی برای تامین نیازهای استقرار جمعیت و ایفای نقش و ماموریت هایی است که هر سکونتگاهی در قالب نظام سلسه مراتبی اسکان جمعیت دارد.