رباط تاریخی «عباس آباد» یادگاری غریب ازمعماری دوره صفویه

تایباد به خاطر قدمت تاریخی و قرارگرفتن درمسیر جاده ابریشم ، از قدیم مورد توجه گردشگران بوده است. در شهرستان تایباد تاکنون 86 اثر تاریخی شناسایی شده که از این تعداد 44 اثر در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. از مهمترین آثار ثبت شده در فهرست میراث فرهنگی تایباد ، مجموعه رباط تاریخی «عباس آباد» است که با مساحت حدود 5 هکتار درحاشیه جاده تایباد - مشهد قرار دارد و متعلق به دوره صفویه و بخشی ازآن متعلق به دوره قاجاریه است که درسال 1378به شماره 2386درفهرست آثارملی کشوربه ثبت رسیده است . این در حالی است که تایباد به دلیل واقع شدن در مسیر جاده ترانزیتی و گمرک بین المللی دوغارون روزانه هزاران نفر از اقصی نقاط کشور به قصد تجارت یا مسافرت به کشور افغانستان و همچنین به قصد سفر به شهرستان های تربت جام ، خواف ، باخرز و تربت حیدریه ، ازمسیر رباط عباس آباد تردد می کنند که توجه به این مجموعه تاریخی می تواند مکان خوب گردشگری برای مسافران باشد.این اثر ارزشمند در گذشته به عنوان کاروانسرا درمسیر جاده ابریشم بود که از معماری منحصر به فردی برخوردار است. رباط تاریخی عباس‌آباد در زمان آبادانی و رونق خود از جمله کاروانسراهای معتبر استان خراسان ‎رضوی به حساب می‌آمده است. این بنای تاریخی به دلیل فضاهای متعدد و دارا بودن امکانات رفاهی از اهمیت خاصی برخورداربوده و در سفرنامه‎‎ها و متون تاریخی نیز از آن یاد شده است.این بنا که متعلق به قرن دهم ه.ق است، مشتمل بر دو حیاط است و پیرامون آنها، ایوان، ایوانچه، اتاقک‌ها و آب انبار وجود دارد که آب آن از قنات و باران تامین می‎شده است. شواهد معماری بنا نشان می‎دهد بخش مسکونی و قسمتی که برای احشام در نظر گرفته شده از یکدیگر جدا بوده است. همچنین بخش مسکونی دارای نقشه‎ای چهارایوانی بوده و اتاقک‌های آن به اندازه‎های متفاوت ساخته شده است.این در حالی است که این اثر تاریخی پس از ثبت ملی به حال خود رها شده است.حتی تماس های مکرری از سوی اهالی منطقه و علاقه مندان به میراث فرهنگی مبنی بر این که این اثر تاریخی در حال تخریب است داشته ایم .همچنین برخی از مردم مدعی هستند که این اثر تاریخی به محل نگه داری دام توسط افراد سود جو تبدیل شده است که بر این اساس گزارشی تهیه شده که در ادامه مدنظر قرار می گیرد. توکلی یکی از شهروندان تایبادی وعلاقه مند به میراث فرهنگی درباره وضعیت این اثر تاریخی به خراسان ، می گوید:در بازدیدی که از مجموعه تاریخی رباط عباس آباد داشتم متاسفانه مشاهده کردم که بخشی از بنای این اثر تاریخی درحال تخریب است و خیلی تاسف بار است که قسمتی از آن به اصطبل دام تبدیل شده است.وی با بیان این که از دیدن وضعیت این مجموعه تاریخی خیلی نگران شدم ، می‌افزاید: این موضوع را به مسئولان شورای شهر و مدیر میراث فرهنگی تایباد منعکس کرده‌ام که امیدوارم به خاطر ارزش تاریخی و مسیر این کاروانسرای ارزشمند که درمسیر جاده ترانزیت واقع شده است ، میراث فرهنگی استان وکشورچاره اندیشی کنند و با تامین اعتبار لازم به دلیل وسعت عرصه و اعیان این رباط تاریخی را به مجموعه فرهنگی وگردشگری تبدیل کنند.
معماری منحصر به فرد
«یاسرکلثومیان» یکی دیگر از شهروندان تایبادی نیز می گوید : این اثر ارزشمند با وجود این که درمسیر جاده ترانزیتی مشهد به گمرک بین المللی دوغارون قرار دارد می تواند به بهترین منطقه گردشگری تبدیل شود.وی ادامه می دهد: این کاروانسرای تاریخی در مسیر جاده ابریشم قدیم و جاده ترانزیتی  فعلی قرار دارد و از مقابل آن مسافران و گردشگران زیادی عبور می کنند که با یک برنامه ریزی می توان گردشگران را با این مجموعه تاریخی با معماری منحصر به فرد آشنا کرد.
 احساس امنیت
یکی از مسافرانی که به همراه خانواده خود از این مجموعه تاریخی بازدید می کردند در گفت و گو با خراسان می گوید: این اثر تاریخی اگر در شهرستان دیگری می بود شاید به این مظلومیت نبود. این اثر تاریخی با معماری جالب توجه هنوز آماده بهره برداری است. هر چند که قسمت هایی از سقف این بنا به خاطر بارش باران و برف و تخلیه نشدن آب های حاصل ازنزولات آسمانی درحال تخریب است. رسولی می‌افزاید:با خانواده ام برای بازدید و استراحت به این بنای تاریخی مراجعه کرده ایم اما متاسفانه احساس امنیت نکردیم چرا که هیچ نگهبانی ندارد.از مسئولان انتظارداریم همان طوری که برای امنیت مطلوب در داخل شهرستان تایباد برنامه ریزی دارند،برای این گونه بناهای تاریخی نیز اقدامات لازم را انجام دهند، تا مردم احساس ناامنی از سوی معتادان و افراد ولگرد نکنند .همچنین مسافران  و خانواده ها بتوانند با خیال راحت تری از فضای خوب این مجموعه تاریخی با معماری عالی اش استفاده کنند.«حمید دهقان»یکی ازهنرمندان تایبادی درباره این مجموعه تاریخی می گوید: مجموعه تاریخی رباط عباس آباد در صورت بازسازی ، مرمت و فضا سازی مناسب به دلیل معماری عالی که دارد، می تواند میزبان مناسبی برای برنامه های فرهنگی نظیر جشنواره های موسیقی ، نمایشگاه های روستایی و عشایری ، برنامه های کویر نوردی و سایر برنامه های همگانی باشد .
پذیرای توریست و جهانگرد
«سید مجید حسینی» رییس میراث فرهنگی تایباد پس از گلایه های شهروندان و انتقاد از تخریب بخشی از مجموعه رباط عباس آباد از این مجموعه تاریخی بازدید کرد و در گفت و گو با خراسان گفت : منطقه عباس آباد تایباد در فاصله 30 کیلومتری شمال غربی تایباد قرار دارد و شامل مجموعه رباط عباس آباد و قلعه عباس آباد است.رباط عباس آباد نیز با مساحت حدود 5 هزار مترمربع عرصه و 4 هزار مترمربع اعیان از دوره صفویه ، شامل دو حیاط و همچنین دارای آب انبار ، شاه نشین و آتش انداز است که به شماره 2386 در سال 1378 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.وی اضافه می کند: قلعه عباس آباد از نوع خشتی و مربوط به دوره قاجاریه است که تا چند دهه قبل این مکان فعال و زندگی در آن جریان داشته است. وی می افزاید: این مجموعه تاریخی به دلیل تردد روزانه هزاران نفر ازجاده ترانزیت مشهد ، تایباد ، دوغارون برای عزیمت به کشور افغانستان و یا ترانزیت کالا از پایانه مرزی دوغارون ، پتانسیل تبدیل به مجموعه تاریخی ، فرهنگی ، خدماتی و رفاهی همانند مجموعه کاروانسراهای دیگر شهرها را دارد. او اضافه کرد: با توجه به انجام عملیات احداث باند دوم جاده تایباد- تربت جام ، امیدواریم طی سال های آینده شاهد احیا و رونق این مجموعه تاریخی و همچنین پذیرای هزاران توریست و جهانگرد باشیم.
 مانع از ورود دام
مجید حسینی درباره این مسئله که این مجموعه تاریخی درحال تخریب و قسمتی به اصطبل دام تبدیل شده است ، می گوید : هرچند این مجموعه تاریخی از زمان ثبت در فهرست آثار ملی کشور هر ساله نگهداری ، تعمیر و مرمت شده است و خوشبختانه این مجموعه از ثبات و وضعیت قابل قبولی برخورداراست اما با توجه به فاصله آن با شهر تایباد و دور بودن از روستاها ، دامپروران مبادرت به نگهداری موقتی دام و یا علوفه در این مکان می کردند که امسال با ساخت و نصب در و تکمیل حفاظ و دیوار خوشبختانه مانع ورود دام شدیم. وی درباره استفاده بهینه از این مجموعه تاریخی می گوید: با پیگیری های انجام شده قراراست این مجموعه به مجتمع تاریخی ، فرهنگی ،خدماتی  تبدیل شود که به همین منظوراز سال 1390تا 1393مبلغ 50میلیون تومان اعتباربرای مقاوم سازی آن تخصیص داده شده است و درسال جاری نیز با پیگیری فرماندار تایباد ازمحل ماده 180برای این مجموعه تاریخی پیش بینی اعتبارشده است.وی می افزاید: در سال جاری قسمتی از بام سازی سنتی – مرمت های موضعی و اضطراری بدنه بنا – تعمیرات در ، حفاظ و اقدامات مرمتی در رباط عباس آباد با اعتبار200 میلیون ریال انجام شده است. البته با توجه به وسعت این مجموعه ، این رقم کافی نبوده و نیازمند اعتبار بیشتر است که برای ادامه اقدامات مرمتی اعتباری بالغ بر 1000 میلیون ریال درخواست شده است. وی درپایان ازمسئولان و متولیان مربوطه خواست برای تخصیص اعتبار برای این اثر تاریخی مساعدت کنند تا زمینه استفاده بهینه از این اثر تاریخی با همت مسئولان راه و شهرسازی دراحداث باند دوم جاده ترانزیت تربت جام به دوغارون این مکان به مجموعه باصفا وارزشمندی تبدیل شود.«حسین شرافتی راد» فرماندار شهرستان تایباد هم با تاکید بر مهم بودن این اثر ارزشمند تاریخی می گوید : با توجه به این که این مجموعه تاریخی درمسیر جاده قدیم ابریشم واقع شده است ،بهترین مکان برای ایجاد مجتمع تاریخی، فرهنگی است.لذا پیشنهاد داده ایم که باند دوم جاده بین المللی گمرک دوغارون که ازمسیر تربت جام به دوغارون می آید ازنزدیک این مجموعه عبور کند تا مسافران وگردشگرانی که وارد کشور می شوند و از طریق مرز دوغارون تردد می کنند درمسیر از این مجموعه تاریخی استفاده کنند و با معماری منحصر به فرد آن آشنا شوند.