آزادراه «آرام ساخت» مشهد-چناران!

مسعود حمیدی/ بعد از گذشت 6 سال آزادراه حیاتی مشهد- چناران تنها 27 درصد پیشرفت فیزیکی دارد، هرچند اعتبارات سفر رئیس‌جمهور با سرعت لاک‌پشتی در حال تزریق به پروژه‌اند اما سرعت به‌روز شدن قیمت ساخت چند برابر تأمین اعتبار است.

هرسال به‌خصوص در مناسبت‌های خاص وقتی خودروهای زائران و گردشگران بر شانه‌های نحیف جاده‌های ورودی مشهد لاستیک می‌سایند و ورودی‌های مشهد قفل می‌شوند، این حقیقت بیش‌ازپیش مورد تایید و پذیرش مدیران استانی و کشور واقع می‌شود که خراسان رضوی به لحاظ زیرساخت آزادراه و بزرگراه جزو فقیرترین استان‌هاست و جاده‌های فعلی تاب‌وتوان پذیرش این تعداد خودرو را ندارند و مسئولان هر بار که عازم سفر زیارتی می‌شوند، وعده‌های امیدوارکننده ای برای جبران عقب‌ماندگی‌ها می‌دهند اما در اجرا گویی زمان خروج از این خطه وعده‌هایشان را در پستوی فراموشی بایگانی می‌کنند. بیش از یک دهه است که چندین پروژه آزادراهی برای سبک‌تر کردن ترافیک ورودی‌های مشهد طراحی‌شده است، به‌خصوص در محور مشهد- چناران- قوچان که مسئله از ترافیک فراتر رفته و وقوع تصادفات در این محور، نیاز به احداث آزادراه در غرب مشهد را هویداتر می‌کند. پروژه آزادراه مشهد- چناران – قوچان سال 96 با مشارکت دولت و آستان قدس رضوی کلید خورد و قرار شد با اجرای 115 کیلومتر آزادراه با برآورد هزینه حدود 420 میلیارد تومان طی 36 ماه مسیر به بهره‌برداری برسد اما همان ابتدا قفل بر قامت این آزادراه نشست؛ تأمین اعتبار از سوی دولت با کندی انجام می‌شد، تملک اراضی موردنیاز اجرای این مسیر با سنگ‌های بزرگی روبه‌رو شد، اراضی پدیده شاندیز، اراضی در حریم ورزشگاه ثامن، نهادهای وقفی و مالکان خصوصی ازجمله آن ها است، مطالبات پیمانکاران معوق شد و دولت به‌صورت قطره‌چکانی اعتبار تزریق کرد اما این تمام ماجرا نبود زیرا مسیر ابتدای این آزادراه در حریم شهر مشهد قرار دارد؛ حریمی که حالت کشسانی دارد و چندین دهه است که محل مجادله بین مدیران شهرستان مشهد و بینالود است که خط تقسیمات کشوری کجاست؟ و این مسئله تبدیل به بن‌بستی جدید برای این پروژه شد. سال 98 توافق‌نامه‌ای بین شهرداری مشهد، تولیت آستان قدس رضوی و استاندار وقت منعقد و شهردار مشهد متعهد شد 5 کیلومتر از مسیر این پروژه را اجرایی کند اما بعد از تحولات انجام‌شده در بدنه دولت و روی کار آمدن دولت سیزدهم و مدیریت جدید شهری مشهد به‌طور عملی این قطعه 5 کیلومتری هم به کما رفت، شهردار مشهد خواستار جبران هزینه‌های خود از سوی دولت است و می‌گوید خارج از حریم شهر مشهد در تعهدش نیست. خروجی این کش‌وقوس‌ها این شد که بعد از 6سال، کل پیشرفت فیزیکی عملیات اجرایی آزادراه مشهد-  چناران در مسیر 55 کیلومتری تنها 20 درصد باشد. در همین اثنا، معاون عمرانی استانداری خراسان رضوی در اسفندماه 1400 آب پاکی را روی دست همه ریخت و اعلام کرد، شهرداری مشهد باید به تعهد خود در حریم شهر مشهد عمل کند که وظیفه قانونی‌اش است و خارج از حریم، متولی‌اش وزارت راه و شهرسازی است این یعنی خط بطلان کشیدن روی توافقات سال 98 و نقطه سر خط.

سفر رئیس‌جمهور به استان در ابتدای سال گذشته، مصوبات خوبی برای تکمیل این آزادراه یا بهتر بگوییم آرام راه در پی داشت به‌طوری‌که معاون عمرانی استانداری، خرداد ماه سال گذشته در گزارش «بهانه نبود اعتبار از آزادراه مشهد - چناران گرفته شد» اعلام کرد: رئیس‌جمهور در سفر خود حدود سه هزار میلیارد تومان برای این پروژه اعتبار تخصیص داد که نیمی از آن از تعهدات دولت و نیمی دیگر بر عهده آستان قدس رضوی به‌عنوان سرمایه‌گذار این پروژه گذاشته شد. زمستان سال گذشته در گزارشی با عنوان «مشهد- چناران؛ آزادراه وعده‌ها» پیگیر تخصیص اعتبارات و پیشرفت فیزیکی پروژه شدیم. دولت در تحقق وعده‌های تأمین اعتبار چندان عملکرد مثبتی نداشت، از سویی رئیس دفتر فنی استانداری مدعی بود که پیشرفت فیزیکی پروژه 28 درصد است و 5 کیلومتر از مسیر آسفالت شده است اما مدیرعامل شرکت آزادراه مشهد- چناران از مانده مطالبات 120 میلیاردی پیمانکاران پروژه گفت و این که با این تخصیص اعتبارات دولت، تا 30 سال دیگر هم پروژه به بهره‌برداری نخواهد رسید.

بعد از گذشت بیش از 6 ماه از گزارش قبلی و یک سال از مصوبه 3 هزارمیلیاردی سفر رئیس‌جمهور به استان برای عملیاتی کردن این پروژه پیگیر آخرین وضعیت پروژه شدیم.

آخرین وضعیت آزادراه و حرکت لاک‌پشتی

بررسی‌های خبرنگار ما نشان می‌دهد اگرچه پیمانکار پروژه و کارگاه در حال فعالیت هستند ولی تقریباً می‌توان گفت در 15 کیلومتر اول مسیر هنوز اتفاق خاصی رخ نداده، بخشی از ابتدای این مسیر بر عهده شهرداری مشهد است که هنوز عملیاتی در آن صورت نگرفته، بخشی از مسیر در تملک برخی نهادها، تعاونی و اشخاص حقیقی است، بخشی از مسیر در محدوده شهرک صنعتی توس معارض دارد و تملک نشده، بخشی هم با متروی مشهد- چناران تداخل دارد که گویی تملک صورت گرفته است. این آزادراه که بناست از میدان نمایشگاه به بزرگراه امام علی(ع) متصل شود و در ادامه با عبور از اراضی حسن‌آباد، صفی‌آباد و چاه خاصه به‌موازات جاده مشهد -شاندیز به کنارگذر شمالی مشهد متصل شود، در ادامه به سمت چناران و قوچان ادامه مسیر خواهد داشت که حدفاصل کنارگذر شمالی به بعد حدود 5 کیلومتر و بخشی هم در انتهای مسیر آسفالت شده است.

مطالبات پیمانکار هنوز مانده 

بررسی‌های ما همچنین نشان می‌دهد مانده مطالبات پیمانکار هنوز به قوت 6 ماه قبل مانده  و منابع چندانی برای اجرای پروژه نیست. البته تغییر و تحولات صورت گرفته در حوزه مدیریت این پروژه در آستان قدس رضوی فرصت مصاحبه با مدیرعامل شرکت ساخت این آزادراه را از ما گرفت.

پیشرفت 27 درصدی 

نماینده وزارت راه و مجری آزادراه‌های استان به خراسان رضوی درباره آخرین وضعیت این پروژه می‌گوید: این پروژه در دو مرحله در حال اجراست؛ فاز نخست که 35 کیلومتر است و از تقاطع کنارگذر شمالی آغاز می‌شود، هم اکنون حدود 39 درصد پیشرفت فیزیکی دارد و بیشتر عملیات اجرایی در این فاز انجام‌شده است. فاز دوم که درواقع 15 کیلومتر اول این مسیر است، پیشرفت فیزیکی 20 درصدی داشته که بخشی از مسیر به مسافت حدود 5 کیلومتر در اختیار شهرداری مشهد است که وعده‌هایی برای عملیاتی شدن آن داده‌شده است. لذا مجموع پیشرفت فیزیکی این پروژه حدود 27 درصد است.

نیاز حدود 900 میلیاردی تکمیل تملک مسیر

پارسا می‌افزاید: بخشی از مسیر در اختیار اوقاف و تعاونی‌ها بوده که توافق‌های خوبی برای تملک آن شده است و در مسیر قطعات شهرک صنعتی یا زمین‌های پدیده هم توافقاتی صورت گرفته که تملک آن‌ها نیز انجام می‌شود. درمجموع حدود 10.5 کیلومتر از مسیر این آزادراه باید آزادسازی و تملک شود که 5 کیلومتر آن در فاز اول مسیر و 5 کیلومتر هم در فاز دوم این مسیر قرار دارد. هرچند نمی‌توان عدد دقیقی درباره اعتبار موردنیاز تملک کل مسیر اعلام  کرد اما برآوردها حدود 900 میلیارد تومان است.

قفل ماده 56 بر آزادراه 

این مسئول درباره تخصیص اعتبارات سفر رئیس‌جمهور به استان برای این پروژه نیز می‌گوید: اعتبارات مصوب این سفر 1400 میلیارد تومان آورده دولت است که از این میزان 200 میلیارد تومان در قالب تأمین قیر خواهد بود که تخصیص قابل قبولی انجام‌شده است. 500 میلیارد تومان دیگر باید توسط سازمان برنامه‌وبودجه تأمین شود آن‌هم در مدت‌ دو سال که تا الان 220 میلیارد تومان تزریق‌شده است و بقیه نیز طی امسال جذب خواهد شد.

پارسا اصل گره را مربوط به منابع ماده 56 می داند و می‌گوید: نیمی از اعتبارات مصوب سفر ریاست‌جمهوری یعنی 700 میلیارد باید از سوی بانک‌های عامل تأمین شود که تاکنون به رغم پیگیری‌ها و مشخص شدن سه بانک مسکن، ملی و تجارت هنوز توفیق خاصی نداشتیم و اعتبار از این حوزه تأمین نشده است.

نماینده وزارت راه و مجری آزادراه‌های استان درباره اعتبار موردنیاز تکمیل این پروژه می‌گوید: برآوردهای سال گذشته ما حدود 4 هزار میلیارد تومان بوده و الان که وضعیت تورم ‌چنین است، قطعاً قیمت‌ها نیز تغییر کرده است. بااین‌حال احداث هر کیلومتر از این مسیر بین 95 تا 100 میلیارد تومان هزینه دارد که اگر این منابع تأمین شود می‌توانیم قطعه فاز نخست آن آزادراه را سال آینده به بهره‌برداری برسانیم.

قفل ماده 56 به‌زودی باز می‌شود

معاون استاندار خراسان رضوی در گفت و گو با خراسان رضوی دراین‌باره می‌گوید: منابع ماده 56 که مربوط به بانک مسکن است به‌زودی به نتیجه خواهد رسید.

خدایی درباره وضعیت تملک اراضی مسیر نیز می‌گوید: اتفاقات خوبی در حال رخ دادن است و ان شاءا... مسیرهای اصلی تملک خواهند شد. با شهرداری مشهد توافق‌های خوبی انجام‌شده که بتوانند قطعه داخل شهر مربوط به این آزادراه را آغاز کنند.

معاون استاندار با تأکید بر این که پیشرفت فیزیکی پروژه خوب است اما انتظار ما را برآورده نکرده است، می‌گوید: این پروژه حداکثر تا پایان دولت باید به بهره‌برداری برسد. البته هر قسمت از این مسیر که به‌صورت واقعی قابلیت بهره‌برداری داشته باشد آن را زیر بار ترافیک خواهیم برد اما بعید می‌دانم قطعه ای از این مسیر تا هفته دولت به بهره برداری برسد.

آستان قدس دنبال کش دار کردن پروژه نیست

وی درباره عملکرد آستان قدس در این پروژه نیز می گوید:طبق  آخرین گزارشی که ما گرفتیم پیمانکار با جدیت در حال اجرای پروژه است اما تامین مالی بهتر پیشرفت بالاتری خواهد داشت و آسفالت بخش های آماده شده در حال انجام است و آورده آستان قدس اگر تا الان بیشتر از دولت نبوده، کمتر نیست

 و دنبال کش دار شدن پروژه نیست.