شهریه اجباری داستان تکراری مدارس دولتی

« برای ثبت نام دخترم به مدرسه ... مراجعه کردم که مسئول آنجا گفت باید 500 هزار تومان شهریه بدهیم، در حالی که مدرسه دولتی است. لطفا پیگیری کنید، ما اگر پول داشتیم که دخترمان را مدرسه غیرانتفاعی ثبت نام می کردیم.»

این روزها تعداد زیادی پیامک مبنی بر دریافت شهریه توسط مدارس دولتی و هیئت امنایی به دست ما می رسد، به همین خاطر برای پیگیری موضوع به عنوان ولی دانش آموز برای ثبت نام به برخی از مدارس مراجعه کردیم.

پول بده، خارج محدوده هم بودی اشکال ندارد!

برای ثبت نام دخترم وارد دبستان دخترانه ای  در ناحیه 5 می شوم، مدیر مدرسه مشخصات اولیه را می گیرد و وقتی متوجه می شود در محدوده آن مدرسه نیستیم می گوید که نمی توانیم فرزندتان را  ثبت نام کنیم، ولی بعد از اصرار و خواهش های زیادم بالاخره راضی می شوند اسم دختر فرضی من را در لیست رزرو مدرسه بنویسند، مدیر مدرسه بعد از نام نویسی می گوید: «مدرسه ما هیئت امنایی است و هر سال اندک شهریه ای از دانش آموزان دریافت می کنیم که البته میزان آن را هیئت امنا  در هر سال تعیین می کنند و احتمالاً برای امسال 500 هزار تومان باشد، نکته ای که باید شما بدانید این است که اگر هم ما قبول کردیم دخترتان را ثبت نام کنیم، شما باید مقداری بیشتر از این شهریه بپردازید. چرا که این میزان برای دانش آموزان محدوده مدرسه است و معمولاً دانش آموزان خارج از محدوده باید شهریه بیشتری بپردازند. »از او مقدار و دلیل این شهریه اضافه را می پرسم که در پاسخ می گوید: احتمالاً 800 هزار تومان باشد و دلیلش هم این است که وقتی فرزند شما که خارج از محدوده ما است، ثبت نام می شود، در حقیقت جایگاه یک کودک داخل محدوده را گرفته است و به همین خاطر باید مقداری بیشتر بپردازید.

مدارس دولتی، مدارسی رایگان ولی شلوغ!

دریافت شهریه را در مراجعه به چندین و چند مدرسه هیئت امنایی دیگر نیز مشاهده می کنم و بعد از آن تصمیم می گیرم به سراغ یکی از مدارس دولتی بروم و از وضعیت ثبت نام در آن مدارس مطلع شوم.در یکی از مدارس دولتی در ناحیه 4به عنوان ولی دانش آموز با ناظم مدرسه شروع به گفت و گو می کنم. از او درباره مدرسه می پرسم که آیا خودش پیشنهاد می کند اینجا ثبت نام کنم یا خیر که می گوید: «یکی از بدی های این مدرسه تعداد زیاد دانش آموزان آن است، شما اگر بخواهید می توانید به یکی از مدارس هیئت امنایی اطراف مراجعه کنید، آن ها کمی شهریه می گیرند ولی در عوض مدارسشان خلوت تر از این جاست، البته در این محدوده مدرسه هیئت امنایی نیست و خارج از محدوده هم باید مبلغی بیشتر بپردازی که معمولاً آن مبلغ اولیه را به عنوان شهریه می گیرند و مبلغ اضافه را هم به عنوان کمک به مدرسه و آن هم اجباری است. علاوه بر آن حتی در فرم امتیاز بندی برای ثبت نام در مدرسه هم یکی از ملاک های امتیاز دهی میزان کمک به مدرسه ولی دانش آموز است و می گویند هر کسی که بیشتر کمک کرد، آن را در اولویت قرار دهید. تازه این ها خوب است، در آینده حقوق معلمان را هم باید اولیا بپردازند و عملاً مدارس غیرانتفاعی می شوند.»

پول برای پرداخت قبض هم نداریم!

می پرسم پس آن مدارسی که در زمان ثبت نام به عنوان کمک به مدرسه از اولیا پول طلب می کنند کار غیرقانونی انجام می دهند؟ او گفته من را تایید می کند و ادامه می دهد: «تمامی هزینه های مدارس دولتی بر عهده خود مدرسه است، برای مثال در حال حاضر ما پول برای پرداخت قبض تلفن مدرسه را نداریم و چند وقتی است که قطع شده و حتی کسی نمی تواند با مدرسه تماس بگیرد. از شهریور ماه سال گذشته حتی هزار تومان هم به حساب مدرسه پولی واریز نشده است، در سال گذشته آنقدر فشار مالی مدرسه زیاد شد که ما مجبور به برگزاری کلاس تقویتی در مدرسه شدیم تا از اولیا پول دریافت کنیم. در حال حاضر هم به هر جایی که فکر کنید طلبکار هستیم، از نقاشی که برای رنگ آمیزی مدرسه آمده و راننده های سرویس که با وجود اتمام سال هنوز تسویه حساب نشده اند و تا تعمیرکار کولر که با بررسی کولرها گفت به علت قدیمی و فرسوده بودن پوشال کولرها، باید آن ها را عوض کنیم، ولی ما پولی برای این کار نداشتیم و مجبور شدیم همان پوشال ها را دوباره در کولر نصب کنیم.»او ادعا می کند که در سال هیچ بودجه ای دریافت نمی کنند و حتی برای هزینه های جاری مدرسه نیز آموزش و پرورش هیچ کمکی نمی کند و باید اولیا هزینه اش را بپردازند. از او می پرسم تا کنون اوضاع را به اداره کل و یا ناحیه خودتان اطلاع ندادید تا کمکی به شما کنند؟ خنده تلخی می زند و می گوید: ما حتی از هزینه دریافتی برای سرویس مدارس هم مبلغی را باید به آموزش و پرورش بدهیم، مبلغی که حق راننده ها است. بعد شما می گویید از آن ها طلب پول کنیم؟

پول بگیرید ولی شاکی نداشته باشید!

به یکی دیگر از مدارس دولتی برای پیگیری موضوع دریافت هزینه در هنگام ثبت نام مراجعه می کنم که در بین گفت و گو با ناظم این مدرسه، او حرفی جالب توجه می زند. ناظم این مدرسه مدعی می شود: آموزش و پرورش به مدارس می گوید اگر می خواهید از اولیا پول بگیرید این کار را انجام دهید؛ اما به صورتی که والدین به ما شکایت نکنند، چرا که اگر کسی شاکی شود و به اداره مراجعه کند حق با او است و ما موظف به برخورد هستیم.

دریافت پول خلاف قانون است

برای پیگیری موضوع با «سید مهدی قوامی» رئیس اداره ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات اداره کل آموزش و پرورش خراسان رضوی گفت و گو می کنم. او درباره موضوع دریافت شهریه توسط مدارس هیئت امنایی می گوید: مدارس هیئت امنایی در زمان ثبت نام مانند مدارس عادی ما اجازه دریافت هزینه ندارند و تنها تفاوت بین این دو، نحوه مدیریت مالی مدرسه در طول سال است، به همین منظور مدارس هیئت امنایی فقط می توانند خدماتی را که در طول سال قرار است ارائه کنند به اطلاع اولیا برسانند تا آنها نسبت به این خدمات اطلاع پیدا کنند، اما مدارس حق دریافت هزینه ندارند و مدارسی که اقدام به دریافت وجه در زمان ثبت نام می کنند کار غیرقانونی انجام می دهند.

او در ادامه به شرح تنها تفاوت بین مدارس دولتی و هیئت امنایی می پردازد و می گوید: تنها تفاوت این مدارس با مدارس دولتی در این است که مدارس هیئت امنایی مدارسی هستند که در آن ها هیئت امنا نقش انجمن را بازی می کند که اعضای آن با رای گیری از بین اولیای دانش آموزان انتخاب می شوند به انضمام نماینده معلمان و نماینده آموزش و پرورش، وظیفه این هیئت نیز این است که از اول مهر ماه برای هزینه کرد سال تحصیلی مدرسه تصمیم گیری می کنند و موظف هستند مصوباتشان را تا شهریور سال آینده تصویب کنند و برای بعد از آن تاریخ اجازه تصویب هیچ مصوبه ای را ندارند.قوامی با بیان این مسئله که گشت های بازرسی اداره به صورت محسوس و همچنین نامحسوس در قالب اولیای دانش آموزان به عملکرد مدارس رسیدگی می کنند، می افزاید: هر ناحیه آموزش و پرورش برای خود گروه های بازرسی مجزایی دارد و علاوه بر آن ها اداره کل نیز گروه هایی دارد که به صورت تصادفی به مدارس در نواحی مختلف مراجعه می کنند، برای مثال هفته گذشته سه گروه بازرسی ما به سه ناحیه برای انجام بازرسی اعزام شدند و علاوه بر همه این ها سازمان بازرسی استان نیز بر روند ثبت نام مدارس کنترل دارند. 

میانگین سرانه هر دانش آموز تنها 4 هزار تومان است

در ادامه ادعای ناظم یکی از مدارس مبنی بر عدم دریافت سرانه از شهریور سال گذشته را سوال می کنم که قوامی در پاسخ می گوید: این موضوع صحت ندارد، چرا که در سال گذشته در دو نوبت سرانه به مدارس داده شده است ولی نکته قابل توجه این است که مبلغ این سرانه ها به آن اندازه ای نیست که هزینه های جاری مدارس را کفایت کند، چرا که در سال گذشته به طور میانگین سرانه هر دانش آموز در تمامی مقاطع تحصیلی 4 هزار تومان در سال است که به مدارس در 2 نوبت داده شده است. به همین خاطر مدارس طبق قانون باید از اواخر مهر ماه با برپایی جلسات شورای انجمن مدرسه نسبت به دریافت وجه به صورت داوطلبانه از اولیای دانش آموزان اقدام کنند. می پرسم «اگر هیچ کدام از اولیا تمایلی به مشارکت داوطلبانه نداشته باشد مدیر مدرسه برای تأمین هزینه ها چه باید کند» که او جواب می دهد: به ندرت مدرسه ای در چنین شرایطی قرار می گیرد ولی اگر مشکلی باشد اداره می تواند از منابعی که دارد به مدارس کمک کند.رئیس اداره ارزیابی عملکرد با اشاره به وجود هفت هزار مدرسه در سطح استان می افزاید: از اول خرداد ماه سال جاری تا تاریخ 10 تیر، 1300 مورد بازدید از مدارس داشتیم که 43 مورد تخلفات مالی در زمان ثبت نام توسط مدارس گزارش شده است. وی در پایان می گوید: مردم می توانند از طریق سامانه رسیدگی به شکایات آموزش و پرورش به نشانی shekayat.medu.ir و شماره تماس 32222103 شکایات خود را به ما اعلام کنند تا به آن ها رسیدگی شود.

گرفتن شهریه تنها راه حل نیست

مشخص است که دریافت مبلغ توسط برخی مدارس که هر سال داستان آن تکرار می شود، به دلایلی از جمله پایین بودن سرانه هر دانش آموز اتفاق می افتد. سرانه ای که حتی کفاف هزینه های جاری مدارس را هم نمی دهد، چه برسد به برگزاری فوق برنامه های آموزشی و تربیتی. می دانیم که اغلب مدیران برای افزایش سطح کیفیت آموزش و تربیت دانش آموزان، این مبالغ را دریافت می کنند، ولی نکته این جاست که باید به دنبال راه حلی درست برای جبران این کمبود سرانه بود، راه حل هایی مانند پیگیری وزارت آموزش و پرورش برای افزایش بودجه سرانه تحصیلی و یا پیگیری اداره های آموزش و پرورش برای دریافت حقوق حقه خود مانند دریافت سهم 5 درصدی آموزش و پرورش از محل درآمدهای عوارض شهرداری تا دیگر لازم نباشد  بار جبران کمبود سرانه مدارس را اولیای دانش آموزان به دوش بکشند.