آبیاری اراضی کشاورزی با پساب فاضلاب غیر استاندارد

«لطفا از روستای چلقی در اطراف مشهد گزارش تهیه کنید که چطور فاضلاب تصفیه نشده به خورد محصولات کشاورزی داده می شود.»

موضوع آبیاری اراضی کشاورزی با پساب تنها مربوط به روستای چلقی نبوده و نیست بلکه در استان خراسان رضوی، مشهد رتبه اول استفاده از پساب فاضلاب را دارد و روستاییان مشهدی که اکنون به جای حقابه خود از سد های طرق و کارده پساب خریداری می کنند دل پری از این گونه آبیاری دارند و معتقدند فاضلاب شهری به طور کامل تصفیه نشده و وارد زمین های کشاورزی آنان می شود. مزارع زعفران، باغات انگور و گل محمدی توسط خط لوله پساب آبیاری می شود. در این روستاها بوی مشمئز کننده فاضلاب به اصطلاح تصفیه شده مشام آدم را به شدت آزار می دهد و برای همین نیز دیگر کشاورز یا گردشگری در سایه سار برخی از درختان توت که هنوز رمقی در بدن دارند حتی برای ثانیه ای به استراحت نمی پردازد. این بوی آزار دهنده در سراسر مزارع روستاها پراکنده است و برای همین نیز باغ و بستان های روستاهای اطراف مشهد از جمله چلقی و فرخد حال و هوای چند سال پیش راندارد و کشاورزان فقط برای آبیاری و برداشت محصول، ماندن در باغ ها را تحمل می کنند. به روستای چلقی می رویم تا این وضعیت را از نزدیک بررسی کنیم . در یکی از مزارع از لوله بزرگی پساب فاضلاب با فشار به داخل جوی می ریزد آب تا حدود یک متر به هوا می جهد و در این بین آن چه دیده می شود کف است و کف. حتی سطح آب داخل جوی نیز پو شانده از کف است، گویی چندین و چند گالن مایع ظرف شویی را به داخل آب ریخته اند. پساب در قسمتی از جوی سبز رنگ و در پاره ای مواقع به سیاهی می گراید. اصغرصفرلویی از کشاورزان روستا می گوید: هنگام آبیاری مزارع با این آب گویا به شکنجه گاه می روم از بس که بوی آن اذیتم می کند. با همین آب مجبور به آبیاری درختان و باغات و مزارع هستیم، از زمان آبیاری با پساب، بسیاری از باغات از بین رفته اند و برخی زمین ها نیز قدرت باروری خود را از دست داده اند. 

پرورش گوجه، خیار و طالبی با پساب فاضلاب

یکی دیگر از روستاهایی که درگیر این ماجراست ، روستای فارمد است. «کبکی» عضو شورای اسلامی روستای فارمد به خراسان رضوی می گوید: فاضلاب به درستی تصفیه نمی شود و ما کشاورزان مجبوریم با همین آب محصولاتی از جمله گوجه فرنگی ، خیار و طالبی کشت کنیم و در همین شهر مشهد به فروش برسانیم.  وی می افزاید: چنین محصولاتی قطعا موجب ابتلای شهروندان به انواع بیماری ها می شود و ما نیز این موضوع را به گوش مسئولان رسانده ایم. از لوله هایی که پساب در آن جاری است تا اندازه قد انسان کف خارج می شود و باید گفت این ها همه مواد شیمیایی است که وارد خاک و محصولات کشاورزی می شود. من به عنوان یک کشاورز که می دانم چطور این محصول تولید می شود از آن استفاده نمی کنم ولی مردم عادی از این موضوع خبر ندارند و در این جا نیز کشاورز چاره ای جز کشاورزی و تامین معاش ندارد چرا که حقابه او از سد را گرفته و در عوض پساب فاضلاب تحویل وی داده اند.

تصفیه خانه مجهز التیمور وارد مدار می شود

برای پیگیری این موضوع به سراغ حسین علیمیرزایی مشاور مدیر عامل و مدیر پساب شرکت آب منطقه ای استان می رویم. وی در مورد وضعیت پساب فروخته شده به کشاورزان مشهدی به «خراسان رضوی» می گوید: از سال 86 که مشهد با کمبود آب شرب مواجه شد حقابه کشاورزان از سد های طرق و کارده با پساب فاضلاب جایگزین شده است. مردم تا کنون اعتراضاتی در مورد شرایط نامناسب و کیفیت پایین پساب داشته اند به علاوه این که محیط زیست هم چنین اعتراضاتی داشته است.وی با بیان این که تصفیه  فاضلاب توسط شرکت آبفای مشهد انجام می گیرد یادآور می شود: شرکت آبفای مشهد به آب منطقه ای تعهد داده است که پساب را تصفیه شده تحویل آب منطقه ای بدهد و ما نیز موضوع کیفیت نامناسب پساب را به آب و فاضلاب گوشزد کرده ایم و وظیفه  آب و فاضلاب است که باید برای استانداردسازی این پساب تلاش کند. علیمیرزایی می افزاید: به منظور تصفیه مناسب فاضلاب نیز قرار است به زودی تصفیه خانه مجهز التیمور وارد مدار شده و جایگزین تصفیه خانه اولنگ شود. در حوزه سد کارده نیز هنوز تصفیه خانه جدیدی راه اندازی نشده است ولی ارتقای کیفیت پساب در این حوزه در دستور کارشرکت آب و فاضلاب است.

آماده بازگرداندن حقابه ها هستیم

مدیر پساب شرکت آب منطقه ای خراسان رضوی در ادامه می گوید: اگر مردم از کیفیت پساب ناراضی هستند ما آماده ایم که حقابه سدهای کارده و طرق را به آنان برگردانیم ولی باید گفت مردم برای تحویل دادن پساب مراجعه نمی کنند. علیمیرزایی تصریح می کند: آزمایشاتی که شرکت آب و فاضلاب مشهد انجام داده، نشان می دهد که تصفیه فاضلاب در حد استاندارد انجام می گیرد ولی محیط زیست این موضوع را تایید نمی کند. ما نیز یکسری اخطارهایی به مردم داده ایم که با این پساب صیفی جات کشت نکنند. وی می افزاید: برای اصلاح کیفیت پساب تلاش می کنیم ولی موضوع اصلی کمبود اعتبارات آب و فاضلاب است که به محض تامین اعتبارات هم تصفیه خانه ارتقا پیدا خواهد کرد و هم تصفیه خانه جدیدی وارد مدار خواهد شد.وی می گوید: علت کیفیت پایین پساب این است که ورودی فاضلاب به تصفیه خانه ها از ظرفیت این تصفیه خانه ها بیشتر است. شاید فاضلاب در این تصفیه خانه ها به صورت استاندارد تصفیه شود ولی این تصفیه کیفیت مناسبی ندارد. وی همچنین در پاسخ به این سوال که چه مقدار از زمین های کشاورزی شهر مشهد با پساب آبیاری می شود گفت: در حوزه طرق سالی 6 میلیون متر مکعب پساب برای آبیاری 1500 هکتار زمین به کشاورزان داده می شود و در حوزه کارده نیز 4 هزارو 500 هکتار با پساب تصفیه خانه های اولنگ و پرکند آباد آبیاری می شوند.